De mond hoort weer bij het lichaam te horen

Stel je voor: een groot wetenschappelijk samenwerkingsverband waarin publieke en private partijen de handen ineenslaan om de allereerste levensfase van een kind beter te begrijpen. Dat is in het kort MetaHealth, een onderzoeksprogramma dat zich richt op de periode vanaf de zwangerschap tot het tweede levensjaar van een kind, de zogenoemde eerste 1000 dagen.

In dit onderzoek wordt bekeken hoe het microbioom (de bacteriën die in en op ons lichaam leven), leefstijl, culturele achtergrond en leefomgeving elkaar beïnvloeden en samen bepalen hoe het gesteld is met de mondgezondheid en de stofwisseling van jonge kinderen.

Daarnaast werkt het project aan nieuwe modellen, digitale hulpmiddelen en e-health-toepassingen die moeten helpen om kinderen een gezond gebit én een gezond gewicht mee te geven.

Waar werkt het onderzoeksteam naartoe?

De ambitie is helder: kinderen in hun eerste 1000 levensdagen helpen aan een gezond gewicht en een gezond gebit, met bijzondere aandacht voor het verkleinen van gezondheidsverschillen tussen sociaaleconomische groepen. Op de langere termijn moet dit bijdragen aan een betere volksgezondheid in de volle breedte.

Daarbij wordt niet alleen gekeken naar het gedrag van individuen, maar ook naar de omgeving waarin mensen leven. Die leefomgeving moet zo worden vormgegeven dat gezond gedrag de normaalste zaak van de wereld wordt. Met andere woorden: de gezonde keuze moet de makkelijke, aantrekkelijke en vanzelfsprekende keuze zijn.

In een reeks artikelen nemen we je de komende tijd mee in de voortgang van dit project en laten we zien welke mensen en organisaties zich hiervoor inzetten.

Egija Zaura: pleitbezorger van de mond als onderdeel van het hele lichaam

We trappen deze reeks af met een bijzonder moment: de 392e dies natalis (verjaardag) van de Universiteit van Amsterdam, waarbij Egija Zaura een rede uitsprak. Zaura is projectleider van MetaHealth en werkt als hoogleraar en onderzoeker bij het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam (ACTA).

Haar onderzoek draait vooral om de microben die in onze mond leven, bacteriën, schimmels en andere micro-organismen, en de rol die zij spelen in onze gezondheid. Zaura is een van de drijvende krachten achter MetaHealth en benadrukt steeds opnieuw dat mond en lichaam niet los van elkaar gezien mogen worden.

In haar rede riep zij op om de mond weer te gaan zien als een volwaardig onderdeel van het lichaam. Volgens haar krijgt mondgezondheid momenteel te weinig aandacht, zowel binnen de zorg als in de bredere samenleving.

Waarom de mond zoveel meer is dan alleen tanden

De mond speelt een sleutelrol in ons dagelijks functioneren: we gebruiken hem om te eten, te praten, te lachen en contact te maken met anderen. Een gezonde mond draagt bovendien bij aan zelfvertrouwen, en goed kunnen kauwen blijkt zelfs samen te hangen met helder kunnen nadenken.

In de mond leeft een rijk ecosysteem aan microben. Deze mondmicroben zijn geen indringers, maar een normaal en gezond onderdeel van ons lichaam. Pas wanneer de balans in dit ecosysteem verstoord raakt, kunnen deze micro-organismen bijdragen aan problemen in de mond.

Het is daarom belangrijk om onderscheid te maken met infectieziekten zoals tuberculose (tbc) of het SARS-virus. Dat zijn ziekteverwekkers die van buitenaf komen en van nature helemaal niet in de mond thuishoren, een fundamenteel ander mechanisme dan een verstoord mondmicrobioom.

Raakt die balans wel verstoord, dan kunnen aandoeningen als gaatjes en tandvleesontsteking ontstaan. En die aandoeningen staan niet op zichzelf: ze hangen samen met andere gezondheidsproblemen, zoals diabetes en hart- en vaatziekten.

Uit onderzoek blijkt bovendien dat vooral kinderen uit minder welvarende gezinnen en oudere mensen vaker kampen met mondproblemen. Dat raakt niet alleen hun gezondheid, maar ook hun dagelijks functioneren.

Zaura sloot haar rede af met een verwijzing naar het onderzoek op metahealth.nl, waarin specifiek wordt gekeken naar jonge kinderen en de manier waarop hun mondgezondheid samenhangt met leefstijl en omgeving. De uitkomsten moeten leiden tot betere zorg en effectievere preventie.

De kernboodschap van haar betoog is onmiskenbaar: een gezonde mond in een gezond lichaam verdient veel meer serieuze aandacht dan het nu krijgt.

In haar eigen woorden: fragmenten uit de rede van 11 januari 2024

Egija Zaura: "Ik hoop het bewustzijn te vergroten voor het belang van een gezonde mond in een gezond lichaam. Ik durf te beweren dat onze maatschappij, onze overheid, onze gezondheidszorg en ziektekostenverzekeringen, ons onderwijs en de instellingen die onderzoek financieren een blinde vlek hebben als het gaat om mondgezondheid."

Ze illustreert dit met een treffend voorbeeld: Voedingsadviezen die goed zijn voor de stofwisseling kunnen bijvoorbeeld schadelijk zijn voor de mondgezondheid, zoals het advies van het Voedingscentrum om gedroogd fruit als tussendoortje te gebruiken. Deze aanbeveling is inmiddels aangepast, meer daarover is te lezen in een eerdere blog over de Schijf van Vijf en mondgezondheid.

Zaura wijst erop dat niet alleen diëtisten, maar ook artsen vaak onvoldoende weten welke invloed uiteenlopende medische aandoeningen of behandelingen kunnen hebben op de mondgezondheid van een patiënt, en omgekeerd. In plaats van te worden erkend als integraal onderdeel van gezondheid en welzijn, wordt mondzorg nog te vaak weggezet als een niche, waarvan de verantwoordelijkheid volledig wordt neergelegd bij een select groepje gespecialiseerde zorgverleners: tandartsen en mondhygiënisten.

Wil je de volledige rede in het Nederlands nalezen? Dat kan via nwo-metahealth.nl/dies.

Samen bouwen we verder aan kennis, samenwerking en impact op het gebied van mond- en lichaamsgezondheid.

Mondzorg voor kinderen: dichtbij huis geregeld

De boodschap van Zaura sluit naadloos aan bij waar wij als mondzorgnetwerk dagelijks mee bezig zijn: zorgen dat kinderen in heel Nederland toegang hebben tot laagdrempelige, deskundige mondzorg. Een gezond gebit begint namelijk al vóór de eerste tandjes doorbreken, en goede voorlichting aan ouders speelt daarin een cruciale rol.

Ben je op zoek naar gespecialiseerde kindertandzorg in jouw regio? Via ons netwerk vind je praktijken door het hele land, onder andere bij Kindertandarts Drenthe, Kindertandarts Friesland, Kindertandarts Gelderland, Kindertandarts Groningen, Kindertandarts Noord-Brabant, Kindertandarts Noord-Holland, Kindertandarts Overijssel en Kindertandarts Zuid-Holland.

Daarnaast werken we samen met gespecialiseerde kindertandheelkundige centra, zoals Kindertandheelkunde Limburg, Kindertandheelkunde Utrecht en Kindertandheelkunde Zeeland, waar kinderen met extra zorgbehoefte terechtkunnen.

Voor algemene tandheelkundige zorg aan het hele gezin verwijzen we je graag naar praktijken bij jou in de buurt, zoals Tandartsen Amsterdam, Tandartsen Arnhem, Tandartsen Assen, Tandartsen Brabant, Tandartsen Dordrecht, Tandartsen Flevoland en Tandartsen Friesland.

Ook in andere provincies staan wij klaar: Tandartsen Gelderland, Tandartsen in Den Bosch, Tandartsen in Drenthe, Tandartsen in Rotterdam, Tandartsen in Utrecht, Tandartsen Noord-Brabant en Tandartsen Noord-Holland.

Verder vind je ons bij Tandartsenpraktijk Groningen, Tandartsen provincie Overijssel, Tandartsen Twente, Tandartsen Zeeland, Tandartsen Zuid-Holland, Tandartsten Utrecht, Tandarts Tilburg en Tandarts Apeldoorn.

Heeft je kind daarnaast een tandheelkundig implantaat of toekomstige implantaatzorg nodig? Ook daarvoor hebben we gespecialiseerde partners klaarstaan, zoals Implantaat Amersfoort, Implantaat Den Haag, Implantaat Rotterdam, Implantaat Utrecht, Implantaat Oost-Nederland en Implantaat Zeeland.

Wat betekent dit onderzoek voor ouders en kinderen?

De boodschap van MetaHealth en van Egija Zaura is helder en eigenlijk vrij eenvoudig: de mond staat niet los van de rest van het lichaam, en wie werkt aan een gezonde leefstijl voor zijn kind, moet de mond daarin altijd meenemen.

Dat betekent concreet: let op voeding die weliswaar gezond lijkt voor de stofwisseling, maar schadelijk kan zijn voor het gebit. Zorg voor regelmatige controles bij de tandarts, al vanaf de eerste tandjes. En besef dat mondgezondheid geen geïsoleerd onderwerp is, maar nauw verweven met de algehele gezondheid van een kind.

In de volgende delen van deze reeks gaan we dieper in op de praktische uitkomsten van het MetaHealth-onderzoek en spreken we meer betrokkenen die zich dagelijks inzetten voor een gezonde mond en een gezond lichaam bij jonge kinderen.

Vond je dit artikel nuttig? Deel het.